Maak jij genoeg vitamine D aan om zwanger te worden?
Als je bezig bent met zwanger worden, heb je vast al gehoord dat vitamine D belangrijk is. Misschien heeft je arts je bloedwaarden getest en gezegd dat je vitamine D ‘goed’ is. Maar wat veel vrouwen (en ook veel artsen) niet weten, is dat vitamine D veel meer is dan een vitamine. Het is eigenlijk een hormoonachtige stof die een diepgaande invloed heeft op je vruchtbaarheid, zwangerschap en algehele hormonale balans.
In deze blog neem ik je mee in de wereld van vitamine D, zonlicht en vruchtbaarheid. We kijken niet alleen naar het belang van vitamine D voor je cyclus en eicelkwaliteit, maar ook naar de factoren die nodig zijn voor een goede aanmaak en activatie ervan denk aan zonlicht, cholesterol, magnesium en bepaalde genvariaties.
Wat is vitamine D en waarom is het zo belangrijk?
Vitamine D is uniek onder de vitamines, omdat je lichaam het grotendeels zelf kan aanmaken uit zonlicht en dus niet (of nauwelijks) uit voeding aan te vullen is. Technisch gezien is het zelfs een prohormoon: een stof die in je lichaam wordt omgezet in een actieve hormoonachtige vorm, namelijk calcitriol (1,25(OH)₂D). Deze actieve vorm beïnvloedt honderden processen in je lichaam, waaronder: hormonale balans (zoals oestrogeen en progesteron), de rijping van eicellen, inesteling van een bevruchte eicel, groei en ontwikkeling van je baby, hersenfunctie en botontwikkeling, de werking van het immuunsysteem (bijvoorbeeld bij auto-immuniteit en ontstekingen in de baarmoeder), placentaontwikkeling en zwangerschapsverloop, en nog veel meer.
Je lichaam maakt vitamine D aan via de huid onder invloed van UVB-straling uit zonlicht. Dit gebeurt alleen als de zon hoog genoeg staat, in Nederland tussen maart en oktober, en dan tussen 11:00 en 15:00 uur. Je huid moet onbedekt zijn en je moet lang genoeg buiten zijn, korte wandelingen in de ochtend of avond zijn meestal niet voldoende. Hoeveel zon je nodig hebt, hangt af van onder andere je huidskleur, leeftijd, BMI en genetica. In de winter is zonlicht in Nederland niet krachtig genoeg, dus juist in het voorjaar en de zomer wil je je vitamine D-voorraad aanvullen. Supplementen kunnen helpen, maar vervangen zonlicht niet volledig. Natuurlijk daglicht, vooral in de ochtend, blijft essentieel voor een goede vitamine D-aanmaak en -activatie.
Van zonlicht naar actief hormoon: wat heb je nodig?
De aanmaak van vitamine D begint in de huid, maar dat is pas stap één. Om deze stof om te zetten in de actieve vorm (1,25(OH)₂D), zijn er verschillende stappen in de lever en nieren nodig én een aantal belangrijke cofactoren:
- Cholesterol – Vitamine D wordt aangemaakt uit 7-dehydrocholesterol. Als je cholesterol extreem laag is (bijvoorbeeld door medicatie of vetarm dieet), kan dit invloed hebben op je vitamine D-aanmaak.
- Magnesium – Magnesium is essentieel voor de omzetting van vitamine D in de lever en nieren. Bij een tekort kun je dus voldoende vitamine D innemen, maar nog steeds te weinig actieve vorm aanmaken. Veel vrouwen hebben ongemerkt een magnesiumtekort.
- Vitamine A – Vitamine A en D werken synergetisch. Een goede balans is cruciaal voor een gezonde werking van het immuunsysteem, de baarmoederwand en de hormonale as. Veel mensen hebben een vitamine A tekort, mede vanwege het feit dat we steeds minder dierlijke producten eten, waar retinol, de gebruiksklare variant van vitamine A in zit. Met name lever is een grote bron van vitamine A.
- Calcium – Vitamine D helpt bij de opname van calcium, maar calcium is ook nodig om de werking van vitamine D in balans te houden. Een langdurig tekort aan calcium kan ervoor zorgen dat je lichaam je actieve vitamine D verhoogt (1,25(OH)₂D), wat paradoxaal genoeg kan zorgen voor klachten ondanks ‘voldoende’ vitamine D.
- Zink en selenium – Deze mineralen zijn betrokken bij de werking van enzymen die vitamine D activeren en reguleren. Selenium is daarnaast ook belangrijk voor je schildklier — een ander cruciaal orgaan bij vruchtbaarheid.
Waarom een optimaal vitamine D-gehalte cruciaal is bij vruchtbaarheid
In Nederland wordt een vitamine D-waarde van ≥ 50 nmol/L vaak als ‘voldoende’ beschouwd, maar dit is slechts het absolute minimum om niet ziek te worden. Voor optimale gezondheid en vruchtbaarheid liggen de streefwaarden hoger. Denk aan 75–125 nmol/L voor algemene gezondheid, en zelfs 100–150 nmol/L bij vruchtbaarheidsproblemen, PCOS, auto-immuniteit of tijdens de zwangerschap. Heb je bepaalde genvariaties, dan kan je behoefte zelfs nóg hoger liggen.
Wetenschappelijk onderzoek laat een duidelijke link zien tussen een lage vitamine D-status en vruchtbaarheidsproblemen. Zo gaat het samen met verminderde eicelkwaliteit, ovulatieproblemen, een lagere kans op innesteling (bij IVF), en een verhoogde kans op miskramen en zwangerschapscomplicaties.
Daarnaast beïnvloedt vitamine D het immuunsysteem in de baarmoeder én het vaginale microbioom: twee factoren die steeds vaker genoemd worden bij onbegrepen vruchtbaarheidsproblemen.
Wat kun je zelf doen?
Wil je je vitamine D-status verbeteren en daarmee je vruchtbaarheid ondersteunen? Hieronder vind je vier praktische stappen waarmee je direct aan de slag kunt.
- Laat je waarden testen – Vraag je huisarts om een vitamine D test. Houdt hierbij rekening met het moment van testen. Na de winter is je vitamine D lager dan na de zomer (als het goed is). Idealiter meet je dan ook rond maart/april én in oktober nog een keer, om het verschil te zien. Geloof nooit je arts als deze zegt dat je waarde goed is, maar vraag om de daadwerkelijke uitslag zodat je ook zeker weer of je waarde optimaal en voldoende is.
Wil je dieper gaan? Overweeg ook om actief vitamine D (1,25(OH)₂D) en eventueel andere cofactoren te meten zoals calcium, magnesium en PTH. Dit gaat meestal niet via de huisarts en zal je dus zelf moeten testen. Als je hier interesse in hebt dan kun je me altijd even een berichtje sturen en dan stuur ik je een link toe.
- Ga vaker de zon in – Gebruik de lente- en zomermaanden om je natuurlijke vitamine D-voorraad aan te vullen. Pak als eerste het directe ochtendlicht, dit helpt je hele systeem op gang. Vitamine D kun je vaak pas later op de dag aanmaken, meestal tussen 10.00 16.00 uur. Via een app als Dminder kun je dit heel precies zien en zo ook bepalen wat het meest ideale moment is om naar buiten te gaan.
Zorg dat een groot deel van je lichaam onbedekt is, bij voorkeur in ieder geval je gezicht, armen en benen. Zet als het even kan ook je bril af of doe je lenzen uit en al helemaal geen zonnebril want dat verstoort het hele proces, inclusief je interne klokken.
Zorg dat je niet verbrand! Verbranding is niet goed dus daarom moet je je huid trainen om steeds beter bestand te zijn tegen de invloeden van de zon. In het voorjaar is de straling zwakker en dus een ideaal moment om te starten. Je gaat ook niet van vandaag op morgen een marathon lopen dus verwacht ook niet van je huid dat deze zonder training ineens bestand is tegen 3 weken zon aan de Costa Brava. Blijf altijd je gezonde verstand gebruiken.
- Zorg voor voldoende cofactoren – Om je vitamine d aan te maken en te activeren/gebruiken heb je ook cofactoren nodig. Stoffen die nodig zijn voor de aanmaak en omzetting. Zorg dat je voeding rijk is aan magnesium (groene bladgroenten, pure chocolade, noten), vitamine A (lever, eigeel, boter), calcium (groene groenten, sardientjes), zink en selenium (paranoten, schaal- en schelpdieren) en voldoende gezonde vetten voor cholesterol.
- Overweeg suppletie in de winter – Als je in de lente en zomer voldoende zonblootstelling hebt, voorziet in de cofactoren die nodig zijn en eventueel extra ondersteuning biedt voor mogelijke genetische variaties zou je in theorie in de winter geen suppletie nodig hoeven hebben. Je bouwt tenslotte een buffer op.
Als er verstorende elementen zijn dan kan suppletie soms wel nuttig of zelfs noodzakelijk zijn, maar het is dus nooit de volledige oplossing. Gebruik je een suppletie, kies dan altijd voor en vitamine D3 icm K2 en in een olie of capsule. Vitamine D is tenslotte een vetoplosbare vitamine. Laat je goed adviseren over de juiste dosering, afhankelijk van je bloedwaarden, genetica en gezondheidssituatie.
Tot slot
Vitamine D lijkt op het eerste gezicht een simpele vitamine, maar is in werkelijkheid een cruciale schakel in het complexe samenspel tussen hormonen, immuunsysteem en vruchtbaarheid. Vooral als je kampt met een onregelmatige cyclus, herhaalde miskramen of ‘onverklaarde’ vruchtbaarheidsproblemen, is het de moeite waard om hier dieper in te duiken.
Laat je niet afschepen met een standaarduitslag of een te oppervlakkig advies. Want optimale vruchtbaarheid vraagt om optimale omstandigheden, en vitamine D speelt daarin een belangrijke rol.
Wil je weten of jouw vitamine D-status je vruchtbaarheid beïnvloedt? Of wil je weten welke cofactoren en genetische variaties bij jou een rol spelen? Stuur me een bericht en dan kijk ik met je mee.