fbpx

De invloed van cafeïne op je hormonen

Attentie koffie en thee drinkers: Wist je dat cafeïne je hormonen kan verstoren, zelfs vele uren nadat je je kopje koffie hebt gedronken? De hormonen die met name verstoord worden zijn insuline (hoge bloedglucosespiegel) en cortisol (het vecht/vlucht of ook wel stresshormoon genoemd). Zo worden ook je slaap en psychologische processen beïnvloed. Verderop geef ik je een hele lijst met symptomen aan de hand waarvan je kan bepalen of cafeïne misschien niet zo best voor je is.

Bij cafeïne denken we vaak meteen aan koffie, maar naast koffie bevatten ook andere producten cafeïne. Denk bijvoorbeeld aan thee, chocola, energydranken, cola en sommige medicijnen. 

Cafeïne en je hormoonsysteem

Als je er gevoelig voor bent kan cafeïne je hormonale systeem flink in de war brengen en daarmee je gezondheid negatief beïnvloeden. Zo zorgt het voor een verhoging van het stress hormoon cortisol. Ervaar je al (langere tijd) stress, dan zorgt koffie voor een extra belasting van je stresssysteem. Dit systeem functioneert goed wanneer er na een piek van stress, ook weer voldoende tijd is om te ontspannen. In de huidige tijd ervaren we echter een continue vorm van stress waarbij we vaak ook nog niet eens echt goed in de gaten hebben dat we stress ervaren.

Wanneer cortisol hoog blijft heeft dit effect op alle andere hormonen. Het neemt als het ware je hormonale systeem over en voorkomt zo dat andere hormonen nog goed hun werk kunnen doen. Het zorgt ervoor dat je immuunsysteem zwakker wordt en je bloedglucosespiegel en je bloeddruk stijgen. Uiteindelijk kan dit leiden tot uitputting (Burn-out), verminderede vruchtbaarheid, miskramen, diabetes een beroerte of (borst)kanker.

Koffie kan er, zeker bij vrouwen, ook voor zorgen dat je spijsverteringssysteem vertraagt en het voorkomt dat bepaalde vitamines en mineralen worden opgenomen in je cellen. Drink je graag een kopje koffie na het eten en heb je vaak het gevoel dat er een steen op je maag ligt of je een opgeblazen buik hebt daarna? Dan kan het zomaar zijn dat de koffie hiervan de boosdoener is.

Koffie is niet alleen maar slecht

Nu is het zo dat cafeïne, en koffie in het bijzonder, niet alleen maar nadelige effecten heeft. Er zijn net zoveel wetenschappelijke onderzoeken die bewijzen dat koffie alleen maar gezond voor je is. Het is dus vooral belangrijk om voor jezelf na te gaan wat voor jou waar is. Het kan wel zijn dat, wanneer je al last heb van een hormoon disbalans, koffie ervoor zorgt dat je klachten alleen maar erger worden of moeilijker zijn om op te lossen.

Niet ieder mens is even gevoelig voor de effecten van cafeïne. Net zo goed dat niet iedereen cafeïne even goed op de juiste manier kan verwerken. Soms kan het al helpen om de hoeveelheid te beperken of over te stappen op cafeïnevrije koffie en thee. Heb je last van de symptomen hieronder? Dan is het raadzaam om eens kritisch te kijken naar je koffie en thee gebruik. Denk ook aan andere cafeïne rijke dranken en voeding zoals chocola, cola en energy drankjes. 

Hoe weet ik of ik een hormoon disbalans heb?

De onderstaande signalen en symptomen worden in verband gebracht met een hormoon disbalans:

  • PMS
  • Hevige menstruaitie krampen
  • Opgeblazen gevoel
  • Acne
  • Stemmingswisselingen en neerslachtigheid/depressie
  • Nerveus/onrustig
  • Gestage gewichtstoename zonder duidelijke reden
  • Het lukt niet om af te vallen of die laatste kilo’s kwijt te raken, ondanks gezond eten en voldoende beweging.
  • Chronische vermoeidheid
  • Terugkerende hoofdpijn/migraine
  • Extreme behoefte aan suiker (suiker cravings)
  • Cystes op borsten of eierstokken
  • Laag libido
  • Endometriose/PCOS

Als je last hebt van (enkele van) deze symptomen zou je er verstandig aan doen om eens kritisch naar je cafeïne inname te kijken:

Ben jij in staat om cafeïne goed af te breken?

Cafeïne wordt afgebroken door de lever met behulp van het CYP1A2 enzym. Dit enzym wordt gereguleerd door het CYP1A2 gen. Als dit gen bij jou gemuteerd is dan heeft dit effect op de mate waarin jouw lever de cafeïne goed kan afbreken of niet. Afhankelijk van jouw gentype maak je of veel van het CYP1A2 enzym aan en kun je cafeïne goed verwerken of weinig (en kun je cafeïne dus niet zo goed verwerken).

Het CYP1A2 gen is ook betrokken bij het verwerken en afbreken van oestrogeen. Als je last hebt van PMS of je hebt een (aangetoond) oestrogeen dominantie (PCOS, vleesbomen of endometriose worden vaak gelinkt aan oestrogeen dominantie) dan kan het goed zijn dat jouw CYP1A2 gen is gemuteerd en je minder goed in staat bent om cafeïne en oestrogeen af te breken.

Helemaal stoppen met koffie?

Wil je er echt achterkomen of, en in hoeverre, cafeïne jouw gezondheid en je hormoonbalans in het bijzonder, beïnvloedt? Dan kun je het beste een tijdje proberen om zonder koffie (en andere cafeïneproducten) te leven. Vaak kun je na een week of twee al goed merken wat het effect is en of je je beter voelt. Omdat je hormoonsysteem niet van de ene op de andere dag hersteld is, is het afhankelijk van je klachten, mogelijk langer nodig om zonder koffie door het leven te gaan. Verderop geef ik je tips hoe je deze periode zo makkelijke mogelijk voor jezelf kunt maken.

Als je last hebt van hormoon gerelateerde klachten is het belangrijke om ALLE hormoon verstorende zaken zo veel mogelijk te elimineren dus ook koffie. Vaak zie je dat, wanneer de balans eenmaal is hersteld, koffie wel weer geïntroduceerd kan worden als je hier echt nog behoefte aan hebt.

Zo weet je of je cafeïne intolerant bent.

Zoals ik hierboven aangaf zijn veel vrouwen niet goed in staat om cafeïne op de juiste manier te verwerken en af te breken. En hoe sterk je ook denkt dat je koffie nodig hebt om te kunnen functioneren, misschien veroorzaakt het juist die problemen waar je (denkt) koffie zo hard voor nodig hebt.

Heb je last van onderstaande symptomen, kan het zijn dat je cafeïne toch niet zo goed verwerkt als je denkt.

  • Nervositeit/gespannen zijn
  • Slapeloosheid
  • Onrustig zijn
  • Vermoeidheid (juist iets waar je denkt koffie voor nodig te hebben…)
  • Hoge bloeddruk
  • Sterk schommelende bloedglucosespiegel (steeds hongerig gevoel hebben of sterke behoefte aan suiker)
  • Slechte spijsvertering (maagkrampen, diarree of obstipatie)
  • Onrustig maar moe
  • Versnelde hartslag (terwijl je rustig op je stoel zit)

Vaak worden deze symptomen ook aan andere oorzaken gelinkt zoals bijnieruitputting (burn-out) of angststoornissen. Het kan zijn dat koffie hierin een rol speelt dus het is de moeite waard om dit eens uit te testen.

Cafeïne en vruchtbaarheid

Cafeïne kan verminderde vruchtbaarheid in zowel mannen als vrouwen veroorzaken. Toch wordt dit vaak niet onderkent of meegenomen in een voedingsadvies.

Volgens wetenschappelijk onderzoek zorgen 3 of meer kopjes koffie per dag (zowel voor vrouwen als mannen) voor een 74% hogere kans op miskramen. Het drinken van cafeine rijke dranken in het begin van je zwangerschap kan de kans op een miskraam verhogen.

Daarnaast wordt koffie, net als alcohol en roken, ook in verband gebracht met de vruchtbaarheid op zich en kan de kans op zwanger worden ook bemoeilijken.

Cafeïne kan de ovulatie verstoren doordat het cortisol niveau wordt verhoogd en de bijnieren belast. Het verwerken en afbreken van cafeïne vraagt om diverse vitamines en mineralen die daardoor kunnen worden uitgeput. Met name de B vitamines en folium zijn nodig voor de bevruchting en innesteling van de eicel.

Cafeïne en de vrouwelijke gezondheid.

De effecten van cafeïne zijn anders voor mannen dan voor vrouwen. Dat maakt dat mannen vaak beter tegen koffie kunnen (of er minder klachten door ervaren) dan vrouwen. Daarom is koffie als energiebooster voor vrouwen niet de beste keus.

Als je als vrouw je energie op een constant niveau wilt hebben en houden dan is het veel verstandiger om je bloedsuikerspiegel gedurende de hele dag stabiel te houden en je oestrogeen, progesteron, testosteron en insuline niveaus door de maand heen te ondersteunen door af te stemmen op je cyclus en te kiezen voor de juiste leefstijlkeuzes per fase.

Een vrouwenlichaam is nu eenmaal anders gebouwd dan een mannenlichaam. Wij zijn in staat om zwanger te worden en kinderen te baren. Daarom houden we langer vocht vast en hebben we een langzamer metabolisme dan mannen. Mannen kunnen dus beter dan wij alcohol en cafeïne verteren en afbreken waardoor zij dus minder last hebben hiervan dan wij.

Wil je wel graag af en toe genieten van een kopje koffie? Doe dit dan vooral NIET op een nuchtere of bijna lege maag, maar altijd in combinatie van een snack of maaltijd met gezonde vetten en/of eiwitten. Zo hou je je bloedglucosespiegel stabieler.

Hoe stop je met koffie zonder gek te worden?

Wil jij er achter komen of cafeïne je grootste vriend of vijand is of ben je er klaar voor om je hormonen wat welverdiende rust te geven? Met deze tips kun je je kopje koffie makkelijker laten staan en heb je minder last van eventuele ontwenningsverschijnselen.

1# Eet een goed voedend ontbijt.
Kies voor een voedend ontbijt dat rijk is aan gezonde vetten en eiwitten. Denk bijvoorbeeld aan een omelet met spinazie en een volkoren boterham met avocado of een groene smoothie met noten, zaden en wat extra hennep- of chiazaad.

2# Zoek naar alternatieven
Er zijn verschillende alternatieven voor koffie zoals koffie gemaakt van de chikoreiwortel. Ook rooibos of kruidenthee (geen groene, witte of matcha thee) zijn prima alternatieven. Je kunt ook kiezen voor een kurkuma latte. Macapoeder is het nieuwe hippe superfood dat een wat nootachtige smaak heeft. Ook zou het je libido vergroten en bevat het een aanzienlijk aandeel aan vitamine C, ijzer en koper. Maca zou ook helpen met he in balans brengen van je hormonen, het verbeteren van je vruchtbaarheid en verminderen van menstruatieklachten zoals PMS.

#3 Vul tekorten weer aan
Zoals ik al zei heb je, om cafeïne goed te verwerken, voldoende vitamines en mineralen nodig. Zorg ervoor dat je eventuele tekorten aanvult met verse, onbewerkte en liefst biologische voeding. Kies vooral voor veel groente, fruit, volkoren granen, noten, zaden en pitten, peulvruchten, vette vis (wil of MSC keurmerk), eieren, kip of kalkoen en gezonde vetten zoals avocado, roomboter, ghee of kokosolie.

4# Stem af op je cyclus
Als je eet, sport en werkt op een manier die past bij de fase van je cyclus waarin je je op dat moment bevindt, zul je je energie op een meer natuurlijke manier verhogen in plaats van tegen je hormonen te werken en het kunstmatig op peil te houden.

5# Kies voor de juiste energieboosters
Kun je toch wat extra energie gebruiken? Kies dan voor supplementen en kruiden die je hormoonbalans ondersteunen zoals bijvoorbeeld ginko biloba. Dit wordt al lange tijd in verband gebracht met mentale focus en verbetering van cognitieve prestaties.

Carobe heeft wat weg van chocola en bevat pinito. Dit zorgt voor een energiek gevoel. Daarnaast is het goed voor de spijsvertering en is rijk aan eiwitten, vitamine A en B.

Rhodiola is een plantje dat ook energie verhogende kwaliteiten heeft. Het verhoogt je energie vergroot je uithoudingsvermogen. Daarnaast zorgt het voor mentale focus en vergroot het je geheugen. Het is in poedervorm of in capsules te krijgen.

#6 Ga voor kwaliteit in plaats van kwantiteit
Ga je wel af en toe voor een kopje koffie, bedenk dan dat het wel degelijk uitmaakt hoeveel koffie je drinkt. Kies liever voor één kopje koffie van goede kwaliteit waar je ook echt van geniet in plaats van grote koppen koffie die eigenlijk niet lekker is. Doe dit niet op een nuchtere maag (zie hiervoor) en drink altijd een extra glas water erbij om je vochtgehalte op peil te houden.